Te Wharekura 77

Contents
Te ao kōhatu
Te whakahuranga
He pororākau, He aha rānei?
Ka hui
Me aha hoki?
Te Kīngitanga
Te whakaingoatanga
He rākau whakamarumaru
He haka

Te ao kōhatu
Whenu: Tuhituhi (Pānui) Kōeke 7
Whāinga paetae: Ka taea e te ākonga te tuhi ahakoa pēhea te roa, te poto, te pūtake kē rānei; me mārama, me hāngai hoki taua tuhinga.
Pūkenga
Ka mōhio te ākonga ki:
•	te rangahau i ngā ariā mō roto i āna tuhinga
•	te ū ki te roanga o te tuhituhi kua whakaritea 
•	te whakamahi i te huhua noa o ngā āhuatanga tuhituhi kia puta ai ngā hua e pīrangitia ana 
•	te rapu i ngā kōrero whakatara hei āwhina, hei whakatika i tana tuhinga, kia ngāwari ake ai te pānui 
•	te whakamahi i ngā āhuatanga o te tuhituhi hei āta whakamārama atu i ētahi ariā uaua 
•	te whakamahi i ngā rautaki honohono kōrero 
•	te whai i ngā takinga tuhituhi e pai ake ai te whakatakoto kōrero. 
Kawenga
Hei mahi mā te ākonga:
•	Hoatu tētahi rerenga kōrero roa ki ia ākonga, he āhua uaua anō te hanga. Ko tā te ākonga he wetewete i te rerenga kōrero nei, ā, he tuhi i ngā kōrero māmā e kawe tonu ana i te tino kaupapa o taua rerenga kōrero.
•	Ka whiriwhirihia e te kaiwhakaako tētahi kaupapa hihiko hei kaupapa tuhi mā te ākonga. Me tuhi te ākonga, mō te rua meneti, he kōrero e pā ana ki taua kaupapa; ko te mea nui, ko te maha o ngā kupu ka tuhia. Ki te puta mai ngā hapa, kei te pai tonu. I te mutunga o te rua mēneti, kautehia ngā kupu. Mahia ai ia rā. 
•	Kia oti tētahi tuhinga tere, ka tuhi anō te ākonga i tana kōrero engari, kia 1–2 ngā rerenga kōrero e tika ana te hanga, e honohono ana ngā whakaaro. 
•	Ka rapuhia e te kaiwhakaako tētahi tuhinga. Ka whakakorengia ia rua rerenga kōrero, kātahi ka hoatu ki te ākonga. Ko tāna, he tito i ngā rerenga kōrero e ngaro ana kia tika ai te rere. 
•	Kia iti iho i te 40 kupu te tuhinga a te ākonga, hei whakaputa ake i ngā take e tika ana kia riro i a ia tētahi karahipi mō te haere ki te whare wānanga.
Aromatawai
Ka whakaatu te ākonga i tana tohungatanga ki te:
•	tīpako i ngā kupu, i ngā kīwaha e hāngai ana ki te kaupapa o te tuhinga
•	huhua noa o ngā momo tuhinga, o ngā hanga kōrero kia matahuhua tonu ai te āhua o te tuhituhi 
•	whakaputa whakaaro kia mārama, kia poto te tuhinga 
•	āta tātari i tāna ake mahi 
•	tuhi kōrero, ahakoa te pūtake, kia mārama ai ki te hunga pānui ahakoa pēhea te āhua o taua hunga 
•	whakapakepake i te kaipānui 
•	tuhi kōrero kia rite te whakahoki a te kaipānui, ki tāna i pīrangi ai 
•	āta whakaraupapa i ngā ariā o te tuhinga. 
Whenu: Tuhituhi (Pānui) Kōeke 8
Whāinga paetae: Me matatau te ākonga ki te tuhituhi i ngā momo tuhinga huhua noa, mō ngā kaupapa huhua, ā, ka kitea te hōhonu o te whakaaro me te hihiri ki te kaupapa.
Pūkenga
Ka mōhio te ākonga ki:
•	te whakaatu i ngā mōhio tika e hāngai ana ki te pūtake o te tuhinga me te hunga pānui
•	te whakaputa i āu ake whakaaro ki ngā kaupapa uaua, kaupapa hōhonu. 
Kawenga
Hei mahi mā te ākonga:
•	He tuhituhi whakamārama mō te hanga waka i te ao kōhatu.
•	He whakawhitiwhiti whakaaro mō ngā pai, mō ngā kino o te noho i Aotearoa i mua i te taenga mai o te Pākehā. 
Aromatawai
Ka whakaatu te ākonga i tana tohungatanga ki te:
•	whakamahi i ngā kupu, i ngā kīwaha, i ngā hanganga kōrero huhua noa
•	whakawhiti mōhio e hāngai ana ki te kaupapa o te tuhinga 
•	āta whakapuaki i āna whakaaro. 

Te whakahuranga
Whenu: Tuhituhi (Pānui) Kōeke 6
Whāinga paetae: Me hāngai, me tika te rere o ngā tuhinga a te ākonga, ā, ka kitea tōna auahatanga i roto i ngā momo tuhinga huhua noa.
Pūkenga
Ka mōhio te ākonga ki:
•	te whakaraupapa i ngā kōrero tautoko i te ariā matua. 
Kawenga
Hei mahi mā te ākonga:
•	Ka tuhi te ākongā i tētahi pūrongo poto e pā ana ki te whakahuranga o te waonui o Tāne.
Aromatawai
Ka whakaatu te ākonga i tana tohungatanga ki te:
•	whakahāngai i te momo tuhinga ki te pūtake, ki te kaupapa me te kaipānui. 

He pororākau, He aha rānei?
Whenu: Whakarongo (Kōrero) Kōeke 7
Whāinga paetae: Kia āta mārama ki tētahi reo ōpaki, ōkawa rānei ahakoa pēhea te roa, te poto, te tere, te kaupapa kē rānei, me te āta whakaaro anō ki ngā āhuatanga horopaki.
Pūkenga
Ka mōhio te ākonga ki:
•	te whai, me te whakautu i ngā mōhio e pā ana ki ngā kaupapa tauhou. 
Kawenga
Hei mahi mā te ākonga:
•	Ka whakarongo te ākonga ki ētahi whiti e pānuitia ana e te kaiwhakaako. Kātahi ka whakautu i ngā pātai e pā ana ki te horopaki i puta ai aua kōrero.
Aromatawai
Ka whakaatu te ākonga i tana tohungatanga ki te:
•	uru tika atu ki roto i te whānuitanga o ngā pūāhua ngahau, o ngā pūāhua ahurea hoki. 

Ka hui
Whenu: Whakarongo (Kōrero) Kōeke 6
Whāinga paetae: Ka mārama te ākonga ki te roanga o ngā kōrero i te huhua o ngā wāhi whakahoahoa me ngā wāhi ako.
Pūkenga
Ka mōhio te ākonga ki:
•	te whai i te whānuitanga o ngā kōrero me ngā mōhio ahakoa nō hea mai
•	te āhukahuka me te whakahiato i ngā tino mōhio o ngā kōrero 
•	te whakahāngai i te āhua o te whakarongo ki te horopaki 
•	te whai kiko o te pāhekoheko ki ētahi atu tāngata 
•	te mārama atu ki te hononga o te reo ā-waha ki te reo ā-tinana 
•	te tāutu i ngā waiaro me ngā uara o te kaikōrero. 
Kawenga
Hei mahi mā te ākonga:
•	Me whakarongo, me mātakitaki i tētahi whakaaturanga ā-waha. Ka tīpako mai i ngā tino kaupapa kia taea ai ngā kōrero motuhake te whakamārama atu. 
•	Ahakoa he nui tonu ngā whakawai, ko tā te ākonga he whakarongo, he rapu i ngā kupu matua, i ngā kīanga matua, kia mārama tonu ai tana whai. 
•	Me whakarongo ki ngā kōrero e rima pea, ā, he rerekē te kaupapa o ia kōrero. Engari kua tuhia ētahi o ngā kōrero e te tangata kotahi. Me tāutu te ākonga i aua kōrero. 
•	He whakarongo ki ngā pitopito kōrero me ngā kōrero mō te huarere i puta mai i te reo irirangi, ā, kua hopukia ki te rīpene. Kei te ākonga tētahi tuhituhinga o taua kōrero, engari kua ngaro ētahi o ngā kupu. Mā te whakarongo ka taea te whakakī i ngā āputa ki ngā kupu e tika ana. Me whakarongo ki ngā uiui kua hopukia ki te pūrere hopu reo. 
•	Me tāutu ngā takune o te kaiuiui, me te ngako o te kaupapa kōrero. 
Aromatawai
Ka whakaatu te ākonga i tana tohungatanga ki te:
•	tīpako i ngā tino kaupapa o ngā pānui ā-waha ahakoa nō hea mai 
•	whakahiato i ngā whakaaro 
•	whakahāngai i tana whakarongo ki te āhua o te kaupapa me te kōrero 
•	whakamārama i te pānga i waenganui i te kōrero ā-tinana me te kōrero ā-waha 
•	whai i te tino kaupapa o te reo ā-waha, ā-tinana a te kaikōrero 
•	whakataurite i ngā waiaro me ngā uara o ngā kaikōrero. 

Me aha hoki?
Whenu: Kōrero (Whakarongo) Kōeke 8
Whāinga paetae: Ka taea e te ākonga te whakaatu tana māia, tana tohungatanga ki te āta whakaputa noa i te kōrero ahakoa te take, ahakoa ki hea.
Pūkenga
Ka mōhio te ākonga ki:
•	te tautoko, me te tohetohe i runga anō i tāna i whakapono ai. 
Kawenga
Hei āwhina i te ākonga ki te ako:
•	Ko te mahi raupapa: Tokowaru ngā tangata kei runga i tētahi waka e totohu haere ana. Tokotoru o rātou e heke. Me whakawhitiwhiti ngā ākonga ko wai mā e heke. Ka hoatu te kaiwhakaako i ētahi whakamārama ki ngā ākonga, kia mōhiotia ai ko wai a wai. 
Aromatawai
Ka whakaatu te ākonga i tana tohungatanga ki te:
•	whakamahi i ngā rautaki e ū ai ngā kōrero ki te kaupapa. 

Te Kīngitanga
Whenu: Panui (Tuhituhi) Kōeke 7
Whāinga paetae: Me whai hua, me māia tā te ākonga, tana pānui i ngā momo tuhinga huhua noa o tērā rau tau, o tēnei rau tau hoki, ā, me uaua ana ētahi o ngā whakatakotoranga o roto.
Pūkenga
Ka mōhio te ākonga ki:
•	te tāutu i ngā whakarerekētanga o ngā tuhinga o tērā rau tau i ngā tuhinga o tēnei rau tau 
•	te whakahāngai i te āhua o te pānui ki te take i pānuitia ai te tuhinga. 
Kawenga
Hei mahi mā te ākonga:
•	Ka pānui te ākonga i ētahi waiata, i ētahi tuhinga rānei, o tēnei rau tau. Whakatauritea ki ētahi tuhinga, ētahi mōteatea rānei o tērā rau tau. Tirohia ngā rerekētanga o te reo me ngā kaupapa tuhi. 
•	Ka pānui te ākonga i tētahi tuhinga whakaari, i tētahi kōrero tangata, i tētahi kōrero paki rānei. Whiriwhirihia ko tētahi o ngā tāngata o roto, atu i te tino tangata o te kōrero, hei kaupapa tuhi mā te ākonga. Māna anō e rapu kōrero mai i te pukapuka hei tautoko i tāna e tuhi nei. 
Aromatawai
Ka whakaatu te ākonga i tana tohungatanga ki te:
•	tāutu i te pūtake me te hunga pānui mā rātou tētahi tuhinga 
•	whakamārama i ngā āhuatanga tūhonohono o roto i te tuhinga. 

Te whakaingoatanga
Whenu: Kōrero (Whakarongo) Kōeke 6
Whāinga paetae: Me whai hua, me hāngai te reo ā-waha, ā-tinana o te ākonga, me te pakari anō o te tū i ngā horopaki huhua noa.
Pūkenga
Ka mōhio te ākonga ki:
•	te whakaputa mōhio, me mārama, me raupapa 
•	te whakaputa kōrero āhua roa tonu e pā ana ki ētahi tino kaupapa 
•	te whakahāngai i te kōrero ki te hunga whakarongo 
•	te whakamahi i ngā āhuatanga whakaputa reo hei kawe i ngā kare ā-roto 
•	te whakamārama i te hononga o ngā āhuatanga o te reo ā-waha ki ō te reo ā-tinana 
•	te whakamārama i te pānga atu o te kaupapa, o te pūtake, o te horopaki, o te hunga whakarongo ki te reo. 
Kawenga
Hei mahi mā te ākonga:
•	Ka tū te ākonga ki te kōrero mō tētahi wā poto (tērā pea, mō te āhua toru meneti). Ko ngā kaupapa hei kōrerotanga mā te ākonga: ko tētahi wā i riria ai ia e ōna mātua; ko tētahi wā i tino mataku ai ia 
•	ko tētahi wā i tino koa ai ia. Me whakamārama ake ngā kōrero, ngā kare ā-roto katoa o taua wā. 
•	Ka riro mā tētahi rōpū ākonga te 'mana whakahaere' o te karaehe mō te hāora kotahi pea. Mā rātou anō e whiriwhiri ngā mahi e tutuki pai ai ngā whāinga a te kaiwhakaako. Kia mutu tā rātou mahi, ka arotakengia ngā uauatanga me ngā painga o taua mahi. 
•	He kōrero takirua engari me noho wahangū tētahi o te tokorua. Ko tā te ākonga wahangū he āta whakarongo, ā, ka waiho mā tōna tinana ngā whakautu e whakapuaki. Mā ia rōpū e kī he aha te kaupapa kōrero. Kia rua meneti pea te roa o te kōrerorero. 
•	Ko tā te ākonga he kōrero ki tētahi atu ākonga ki te kimi kōrero motuhake mōna e pātaitia atu rā. Engari kāore te mea e pātaitia ana i te mōhio kei te kimi kōrero motuhake mōna. 
Aromatawai
Ka whakaatu te ākonga i tana tohungatanga ki te:
•	whakaputa kōrero whai hua i ngā wāhi kāore ia e taunga atu ana 
•	whakapuaki mōhio mō ngā kaupapa motuhake ki ngā momo tāngata katoa 
•	whakamahi i ngā rautaki reo hei waka kawe i ngā kare ā-roto 
•	whakahāngai i ngā kōrero ki te kaupapa, ki te pūtake, ki te hunga whakarongo 
•	āta tāutu i te hononga o ngā āhuatanga reo ā-waha ki ō te reo ā-tinana 
•	whakamārama i ngā pānga o te kaupapa, o te pūtake, o te hunga whakarongo ki te momo reo ka whakamahia. 

He rākau whakamarumaru
Whenu: Whakarongo (Kōrero) Kōeke 8
Whāinga paetae: Ka mārama ki te ākonga ngā kōrero e mau nei ngā whakatakotoranga uaua, me te pakari anō o tana tū i ngā horopaki huhua noa.
Pūkenga
Ka mōhio te ākonga ki:
•	te wetewete i ngā mōhio taipitopito i takea mai i te puna mātauranga whānui 
•	te tāutu i ngā tapehatanga o te kōrero. 
Kawenga
Hei mahi mā te ākonga:
•	Ka whakarongo ki ngā pānuitanga kia taea ai ngā tino mōhio te rapu mai. 
•	He whakarongo ki ētahi kōrero, ā, he tāutu i ngā tīwhiri reo ā-iwi. 
Aromatawai
Ka whakaatu te ākonga i tana tohungatanga ki te:
•	whakamahi i te maha noa atu o ngā pūkenga whakarongo e mārama ai te kōrero 
•	wetewete i ngā mōhio taipitopito 
•	tāutu i ngā tapehatanga o te kōrero 
•	wetewete i te hononga o te tūmomo reo ki te horopaki. 

He haka
Whenu: Kōrero (Whakarongo) Kōeke 7
Whāinga paetae: Me whai hua, me hāngai te pāhekoheko atu a te ākonga, me tāna āhei anō ki te āta whakahāngai i āna kōrero ki ngā horopaki ōpaki, ōkawa rānei.
Pūkenga
Ka mōhio te ākonga ki:
•	te āta whakapuaki whakaaro whai tikanga, whai take 
•	te whakapuaki mōhio me te honohono tika anō i ngā ariā e kawea nei e aua kōrero. 
Kawenga
Hei mahi mā te ākonga:
•	Ka tū ia ākonga ki te whakamārama i tētahi aroro hou, pakiwaitara rānei ki ōna hoa. Kātahi ka whakamārama ake i taua kōrero anō ki te hunga tamariki. Me hāngai tonu te āhua o te whakamārama ki te hunga whakarongo. 
•	Ka tū ia ākonga ki te whakaputa i ōna whakaaro ki te kaupapa: 'Me whakaae te kura kia mau te ākonga i ōna kākahu i pīrangi ai.' 
Aromatawai
Ka whakaatu te ākonga i tana tohungatanga ki te:
•	āta whakamārama i ngā whakaaro, i ngā whakautu e hāngai ana ki te kaupapa 
•	āta tātari i ngā kōrero me ngā whakaaro o ētahi atu.